Για χρόνια, η επικρατούσα άποψη ήταν πως η Καρχηδόνα, η πανίσχυρη πόλη-κράτος της αρχαιότητας, αποτελούσε αποικία της Τύρου και κατά συνέπεια οι κάτοικοί της ήταν κυρίως Φοίνικες, με σαφώς σημιτική καταγωγή. Ωστόσο, νέα γενετική μελέτη του πανεπιστημίου Χάρβαρντ έρχεται να ανατρέψει αυτή την πεποίθηση, υποστηρίζοντας ότι οι κάτοικοι της Καρχηδόνας είχαν πιο στενή γενετική συγγένεια με τους αρχαίους Έλληνες, παρά με τους Φοίνικες της Ανατολής.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature από τον παλαιογενετιστή David Reich και την ομάδα του, βασίστηκε στην ανάλυση DNA από 17 σκελετούς που ανασκάφηκαν στην ίδια την Καρχηδόνα, καθώς και από δεκάδες άλλους σε καρχηδονιακές αποικίες της βόρειας Αφρικής, της Σικελίας, της Σαρδηνίας και της Ισπανίας. Οι επιστήμονες συνέκριναν τα δείγματα με δεδομένα από σημεία αναφοράς της Φοινίκης, όπως το Ακζίφ και η Βηρυτός στο σημερινό Λίβανο, αλλά και με περιοχές του Αιγαίου.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: οι γενετικοί τύποι των Καρχηδόνιων έδειξαν σαφείς συγγένειες με ελληνικούς, βορειοαφρικανικούς και σικελικούς πληθυσμούς – και ελάχιστη με τους Φοίνικες.
Ένα νέο φως στην ταυτότητα της Καρχηδόνας
Η Καρχηδόνα, που ιδρύθηκε τον 9ο αιώνα π.Χ. ως εμπορικός σταθμός της Τύρου, σύντομα εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις της δυτικής Μεσογείου. Ανέπτυξε πολιτισμό, στρατό και στόλο που ανταγωνίζονταν ακόμη και τη Ρώμη. Παρότι ο πολιτισμός της φέρει ξεκάθαρα σημιτικά χαρακτηριστικά –από τη γλώσσα έως τη θρησκεία– το DNA δείχνει μια διαφορετική ιστορία.
Η παρουσία ελληνικών γονιδίων προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση, δεδομένου ότι οι Έλληνες και οι Καρχηδόνιοι ήταν συχνά εχθροί, ιδίως στη Σικελία, όπου συγκρούονταν για τον έλεγχο της περιοχής. Ωστόσο, φαίνεται ότι οι εμπορικές, πολιτισμικές –και ίσως και προσωπικές– επαφές μεταξύ των λαών ήταν πολύ πιο στενές απ’ όσο πιστεύαμε.
Το γεγονός ότι η γενετική σύνθεση της Καρχηδόνας δεν περιλάμβανε έντονα στοιχεία από ντόπιους πληθυσμούς της Ισπανίας και της Σαρδηνίας, παρά την έντονη αποικιακή παρουσία εκεί, δημιουργεί ερωτήματα. Ίσως οι Καρχηδόνιοι να μην αναμειγνύονταν εύκολα με τους τοπικούς πληθυσμούς, είτε λόγω πολιτισμικών διαφορών, είτε για λόγους κοινωνικής ιεραρχίας.
Αννίβας και η κληρονομιά της Καρχηδόνας
Η Καρχηδόνα είναι ευρέως γνωστή και για τον μεγαλύτερο στρατηγό της, τον Αννίβα. Ο θρυλικός αυτός στρατιωτικός ηγέτης, με τη θρυλική πορεία του μέσα από τις Άλπεις με πολεμικούς ελέφαντες, απείλησε τη Ρώμη όσο κανείς άλλος. Παρά τις επιτυχίες του, δεν κατάφερε ποτέ να κυριεύσει την πόλη και τελικά επέστρεψε στη βόρεια Αφρική, όπου η Καρχηδόνα θα δεχόταν το τελικό πλήγμα.
Το 146 π.Χ., οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν ολοσχερώς την πόλη στο τέλος των Καρχηδονιακών Πολέμων. Η περιοχή επανιδρύθηκε ως ρωμαϊκή αποικία και γνώρισε ξανά άνθιση, μέχρι την οριστική της καταστροφή το 698 μ.Χ. από τις μουσουλμανικές δυνάμεις.
Μια άλλη Καρχηδόνα από αυτή που γνωρίζαμε
Η νέα αυτή μελέτη μάς θυμίζει πως η ιστορία δεν γράφεται μόνο από τα βιβλία και τα μνημεία, αλλά και από το DNA. Και πολλές φορές, αυτό το DNA μπορεί να αποκαλύψει αλήθειες που είχαν μείνει κρυμμένες για αιώνες.
Η Καρχηδόνα, λοιπόν, ίσως δεν ήταν τόσο «φοινικική» όσο θεωρούσαμε. Ίσως τελικά να ήταν ένα αληθινό λιμάνι πολιτισμών — κι ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα που ενώνει την αρχαία Μεσόγειο με τις σημερινές μας ταυτότητες.
