Γράφει ο Κωνσταντίνος Ράικος
Υπάρχει μια εικόνα που συνοδεύει την Ελλάδα σε κάθε της εποχή: ένα καράβι που σαλπάρει. Από τις τριήρεις των αρχαίων Αθηναίων στη Σαλαμίνα, μέχρι τα εμπορικά καράβια της Ύδρας και τις ναυτιλιακές αυτοκρατορίες του 20ού αιώνα, η θάλασσα υπήρξε η μόνιμη πυξίδα μας.
Κι όμως, σήμερα τα ελληνικά σχολεία δεν διδάσκουν σχεδόν τίποτα για αυτή τη διαχρονική σχέση. Μια χώρα που ελέγχει το 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας ποντοπόρων πλοίων (UNCTAD, 2023) και συνεισφέρει πάνω από €21 δισ. ετησίως στην εθνική οικονομία, έχει αφήσει τη ναυτιλία εκτός εκπαίδευσης. Αυτό είναι ένα κενό που δεν μπορεί να συνεχιστεί.
Η Οικονομική Δύναμη της Ναυτιλίας
Η ναυτιλία είναι ένας από τους λίγους τομείς όπου η Ελλάδα πρωταγωνιστεί σε παγκόσμιο επίπεδο.
• Οι Έλληνες εφοπλιστές ελέγχουν πάνω από 5.500 πλοία συνολικής χωρητικότητας άνω των 400 εκατομμυρίων DWT.
• Ο ελληνόκτητος στόλος αντιπροσωπεύει περίπου το 60% του στόλου της ΕΕ.
• Τα ναυτιλιακά έσοδα ξεπέρασαν τα €21 δισ. το 2023, ποσό που αντιστοιχεί σε πάνω από 7% του ΑΕΠ.
• Ο κλάδος απασχολεί περισσότερους από 200.000 εργαζόμενους στην Ελλάδα, άμεσα και έμμεσα.
Με απλά λόγια: η ναυτιλία δεν είναι απλώς ένας «σημαντικός κλάδος». Είναι ο αιμοδότης της ελληνικής οικονομίας. Και όμως, στο σχολείο δεν υπάρχει ούτε μία ώρα μάθημα για αυτήν.
Γιατί πρέπει να γίνει μάθημα;
1. Να γνωρίσουμε την ταυτότητά μας
Η ναυτοσύνη είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής ταυτότητας. Η γνώση της ιστορίας της ναυτιλίας δεν είναι πολυτέλεια, είναι παιδεία. Δεν μπορούμε να μιλάμε για τις Θερμοπύλες και να ξεχνάμε τη Σαλαμίνα.
2. Να δημιουργήσουμε οικονομική παιδεία
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι Έλληνες μαθητές κατατάσσονται χαμηλά σε επίπεδο «financial literacy». Ένα μάθημα που θα συνδυάζει οικονομικά με τη ναυτιλία μπορεί να προσφέρει δεξιότητες ζωής: κατανόηση εμπορίου, διαχείριση πόρων, στρατηγική σκέψη.
3. Να ανοίξουμε επαγγελματικούς δρόμους
Χιλιάδες νέοι δεν γνωρίζουν καν ότι μπορούν να σπουδάσουν ναυτιλιακά ή να εργαστούν σε τομείς όπως logistics, ναυτιλιακή χρηματοδότηση, ναυπηγική τεχνολογία. Ένα μάθημα θα τους φέρει σε επαφή με επαγγέλματα του μέλλοντος.
4. Να ενισχύσουμε την καινοτομία
Η πράσινη ναυτιλία και η ψηφιακή μετάβαση είναι οι δύο μεγάλες προκλήσεις του κλάδου. Η νέα γενιά πρέπει να είναι έτοιμη να δώσει λύσεις.
5. Να προστατεύσουμε το περιβάλλον
Ο κλάδος της ναυτιλίας ευθύνεται για το 2–3% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂. Μέσα από το μάθημα, οι μαθητές θα αποκτήσουν περιβαλλοντική ευαισθησία και θα μάθουν για τις πρακτικές βιώσιμης ανάπτυξης.
Μαθήματα από άλλες χώρες
• Νορβηγία & Δανία: ενσωματώνουν μαθήματα ναυτικής εκπαίδευσης ήδη στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
• Σιγκαπούρη: έχει δημιουργήσει ολόκληρο εκπαιδευτικό οικοσύστημα γύρω από το λιμάνι της, προετοιμάζοντας μαθητές για καριέρες στη ναυτιλία.
• Κύπρος: συνεργάζεται με ναυτιλιακές επιχειρήσεις για να φέρει μαθητές σε επαφή με την πραγματική αγορά εργασίας.
Η Ελλάδα, με στόλο μεγαλύτερο από όλες αυτές τις χώρες μαζί, δεν έχει αντίστοιχη εκπαιδευτική πολιτική.
Τι θα περιλαμβάνει το μάθημα;
• Ιστορία: από τους Αργοναύτες μέχρι τον Ωνάση.
• Γεωπολιτική: πώς οι θαλάσσιοι δρόμοι καθορίζουν την παγκόσμια οικονομία.
• Οικονομικά: βασικές αρχές εμπορίου, μεταφορών, ναυτιλιακής χρηματοδότησης.
• Τεχνολογία: καινοτομία στη ναυπηγική, ψηφιοποίηση, πράσινη μετάβαση.
• Περιβάλλον: βιώσιμη ανάπτυξη, προστασία θαλασσών.
• Καριέρα: γνωριμία με επαγγέλματα και εκπαιδευτικές δυνατότητες.
Ηθική και Εθνική Διάσταση
Δεν είναι απλώς θέμα γνώσης· είναι θέμα ταυτότητας. Η χώρα που έβγαλε καραβοκύρηδες που όργωσαν τον κόσμο, δεν μπορεί να έχει σχολεία που αγνοούν τη θάλασσα.
Ένα τέτοιο μάθημα θα ήταν μια στρατηγική επένδυση:
• για τους μαθητές, που θα αποκτήσουν προοπτικές,
• για την κοινωνία, που θα ξαναβρεί τον δεσμό της με τη θάλασσα,
• για την οικονομία, που θα στηριχθεί σε καλύτερα προετοιμασμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Συμπέρασμα
Αν θέλουμε μια εκπαίδευση που δεν θα είναι μόνο θεωρητική, αλλά θα συνδέεται με την πραγματικότητα και τις ανάγκες της χώρας, τότε η ναυτιλία πρέπει να μπει στα σχολεία μας.
Η Ελλάδα είναι το καράβι που ποτέ δεν σταμάτησε να ταξιδεύει. Και το επόμενο ταξίδι – αυτό της παιδείας, της καινοτομίας και της οικονομικής ανάπτυξης – είναι στο χέρι της νέας γενιάς να το χαράξει.
